Ciekawostka historyczna 5/2021

Rozwój i założenia szwedzkiego systemu gimnastycznego cz.2

W kręgach wrogich metodzie Linga, z biegiem lat, a już zdecydowanie w pierwszej dekadzie XX w. zaczęły dokonywać się przeobrażenia poglądów, które zbliżyły ich do pomysłów Linga, a tym samym uznawali oni jego zasługi w zakresie wychowania fizycznego. Przeciwnicy gimnastyki szwedzkiej od samego początku byli w zdecydowanej mniejszości, gdyż większość lekarzy po zapoznaniu się z jego założeniami aprobowała ten system. Stąd już pod koniec XIX w. i w pierwszych dekadach XX w. zyskiwał on raczej zwolenników niż przeciwników. Stworzyło to grunt do rozwoju nauk podstawowych, w głównej mierze fizjologii, psychologii i pedagogiki.

Myślą przewodnią tego systemu było oparcie na podstawach naukowych oraz dążenie do uzyskania określonych właściwości psychofizycznych o wartościach indywidualnych i społecznych. Przede wszystkim chodziło o „zdrowie fizyczne i moralne oraz sprawność psychofizyczną jak najszerszych mas, odporność ich organizmów oraz dzielność obok poczucia piękna”.

Ling wychodził z założenia, że ruch wywiera dodatni wpływ na zdrowie ciała, a żeby wpływ ten utrzymać dłużej, badał towarzyszące mu zjawiska w ustroju. Do tego właśnie potrzebna była znajomość anatomii i fizjologii. Przyjmując za punkt wyjścia zdrowie, zrozumiał, że w ścisłym związku z nim znajduje się dobra postawa. Dlatego dbając o dobrą postawę, zwracał uwagę na estetykę ruchu. Biorąc za cel zabiegów i gimnastyki zdrowie ciała, w każdym ćwiczeniu była myśl i racja fizjologiczna. Zaletą systemu był też odpowiedni rozkład lekcji, polegający na umiejętnym przeplataniu ćwiczeń właściwych z przygotowawczymi, oddechowych z odpoczynkiem. Rozkład ten miał charakter stopniowania trudności, ciągły i harmonijny. Uwzględniał wykorzystanie przyrządów, przy czym Ling za główny przyrząd gimnastyczny uważał ciało, nie odrzucając oczywiście innych tzw. przyrządów szwedzkich. Za takie traktował podłogę i ściany oraz pomoc współćwiczących. Najbardziej charakterystycznym przyrządem gimnastyki szwedzkiej była ścianka szczeblasta (drabinka), przy której wykonywano najczęściej ćwiczenia. Przyrządy te umożliwiały wykonywanie ćwiczeń przez wielu uczniów jednocześnie, co ułatwiało nauczycielowi prowadzenie lekcji gimnastyki nawet dla 50-100 uczniów.

Gimnastyka Linga, dążąc do równomiernego rozwoju wszystkich części ciała, nie zaniedbywała funkcji narządów wewnętrznych (trawienia, oddychania, krwiobiegu). Sprzyjała rozwojowi mięśni tułowia, w szczególności klatki piersiowej i brzucha, wyrabiała pewność i szybkość ruchów. Dlatego mogła być dostępna dla każdego, także dla kobiet i dzieci, a zwłaszcza dla słabszych. I choć przede wszystkim zapewniała rozwój mięśni, to miała również charakter uniwersalny, ogólnorozwojowy, gdyż jak mawiał Ling „nie o mięśnie jedynie dbać winniśmy, gdyż mięsień nie jest wszystkim”.

Jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny światowej (1913 r.) powołano Międzynarodowe Biuro Wychowania Fizycznego z siedzibą w Odenese (Dania). Jego celem była ocena różnych metod i systemów gimnastycznych, a także ich wartości naukowych. Była to także instytucja, która miała prowadzić doświadczenia z zakresu rozwoju wychowania fizycznego. Przede wszystkim jednak miała za zadanie przygotować instruktorów z różnych krajów europejskich, w zakresie teoretycznym i praktycznym, do wprowadzenia u siebie systemu gimnastycznego Linga, zgodnie z założeniami jego twórcy. W Biurze działała również sekcja polska. Delegatem z Polski do Międzynarodowego Biura (Komitetu) był E. Piasecki, a sekretarzem J. Falkowska. Ponadto do Komitetu należeli instruktorzy z różnych części kraju m.in. K. Wyrzykowski, W. Sikorski, M. Germanówna (Lwów), J. Mayówna, Z. Wyrobek (Kraków), H. Kuczalska, J. Gebethnerówna, T. Drabczyk (Warszawa), którzy odegrali istotną rolę w rozwoju wychowania fizycznego w okresie międzywojennym.

Dwa lata wcześniej (1911 r.) podczas kongresu kultury cielesnej w Odense, H. Kuczalska, przemawiając w imieniu uczestniczących w kongresie Polaków, przedstawiła credo polskich instruktorów wychowania fizycznego, podkreślając znaczenie systemu gimnastyki szwedzkiej. Obrazuje ono ówczesny stosunek Polaków do systemu Linga, warunki, w jakich pracowali, a także ich oddanie sprawie. „Moi rodacy i ja znajdujemy się tutaj nie, jako przedstawiciele państw poszczególnych, ale połączeni wspólnością własnej kultury i obowiązków wobec narodu, wspólnością pracy duchowej, dążeń i uczuć. Przybyliśmy tutaj na wielce uprzejme zaproszenie Wasze, przybyliśmy w liczbie pokaźnej, by pracować wraz z Wami nad pięknem dziełem kształcenia cielesnego, które i dla nas stanowi jedno z najważniejszych zadań. Dlatego oddawna zwracaliśmy uwagę na system Linga i staraliśmy się zapoznać z nim u samego źródła, a odtąd pojęcia nasze o kształceniu cielesnem poszerzyły się znakomicie, toteż usiłujemy stosować u siebie system Linga […]”.

Stosując współcześnie fizjoterapię zastanówmy się czasami, czy aby metoda, jej element lub przyrząd, który wykorzystujemy nie wywodzi się z uniwersalnego systemu Linga. Bo historia nie ma większego sensu jeśli nie wiąże się jej ze współczesnością.

Beata Skolik, Mariusz Migała

Polecamy artykuł na temat rehabilitacji w chorobie Heinego-Medina

Dnia 11 kwietnia 2021 r. mija ósma rocznica śmierci prof. Hilarego Koprowskiego (1916-2013) polskiego wirusologa, immunologa i nauczyciela akademickiego. Naukowca, który odkrył pierwszą żywą szczepionkę przeciw poliomyelitis, czyli chorobie Heinego–Medina. Odkrycie to zapoczątkowało skuteczną walkę z chorobą i jej skutkami, które z kolei stały się impulsem do rozwoju rehabilitacji. Z tej okazji polecamy interesujący artykuł pt. Wpływ epidemii choroby Heinego-Medina na rozwój rehabilitacji w Polsce, który ukazał się w numerze trzecim „Przeglądu Epidemiologicznego” z 2020 r., https://doi.org/10.32394/pe.74.48

Więcej informacji na temat odkrycia prof. H. Koprowskiego znajdziecie w “Szkicach Historycznych PTF” 2020 ,t.1, w poście z 01 maja pt. Polak odkrywcą szczepionki przeciw chorobie Heinego-Medina (6/2020) http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-t-1-2020/

Nowa publikacja z historii medycyny

W ostatnich tygodniach 2020 r. ukazała się na rynku księgarskim ciekawa publikacja z zakresu historii medycyny pt. Historia diety i kultury odżywiania pod redakcją Bożeny Płonki-Syroki i Andrzeja Syroki. Jest to trzeci tom serii zatytułowany Zalecenia i regulacje dotyczące odżywiania w historii Europy (XIII-XXI w.)i w wybranych kulturach pozaeuropejskich. Została wydana przez Wydawnictwo Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i zawiera 24 artykuły. Niektóre z nich są fragmentami szerzej zakrojonych indywidualnych projektów badawczych, realizowanych przez ich autorów, inne zostały napisane na zaproszenie redakcji. Praca została podzielona na cztery części: I. Zalecenia dotyczące diety i praktyka dietetyczna – od średniowiecza do czasów współczesnych; II. Dieta w uzdrowiskach; III. Dieta i religia w czasach historycznych i współczesnych; IV. Problemy bezpieczeństwa współczesnej diety. Taki układ pracy pozwolił ukazać historię dietetyki w kontekście procesów społeczno-organizacyjnych i wiedzotwórczych, stwarzających w Europie i innych obszarach świata określone możliwości zapewnienia człowiekowi bezpieczeństwa zdrowotnego. Zainteresowanych historią diety i kultury odżywiania zachęcamy do lektury.

Historia diety i kultury odżywiania * Tom III Zalecenia i regulacje dotyczące odżywiania w historii Europy (XIII-XXI w.)i w wybranych kulturach pozaeuropejskich pod redakcją Bożeny Płonki-Syroki i Andrzeja Syroki, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wrocław 2020, ISBN 978-83-7055-624-2

Razem tworzymy zręby polskiej fizjoterapii

Koleżanki i Koledzy Fizjoterapeuci !!!

Ponawiamy prośbą dotyczącą nadsyłania biogramów fizjoterapeutów, których poznaliście bądź nadal znacie, a których dorobek zawodowy, naukowy i organizacyjny zasługuje na utrwalenie. Każdy może też przesłać własną notkę biograficzną. Po weryfikacji i redakcji, biogramy ukażą się w wersji elektronicznej na stronie internetowej Zarządu Głównego PTF, a w 2022 r. w wersji papierowej, w pierwszym tomie historycznym Słownika.

Jesteśmy przekonani, że Słownik  z czasem stanie się istotnym świadectwem ukazującym wkład naszych koleżanek i kolegów w rozwój polskiej i europejskiej fizjoterapii, a także będzie inspiracją i zachętą do pomnażania dorobku dla współcześnie żyjących.

Zachęcamy również do opracowania tekstów (w formie ciekawostek historycznych) z zakresu rozwoju rehabilitacji i fizjoterapii w Polsce i na świecie, które zaprezentowane zostaną na łamach “Szkiców Historycznych PTF”. Zob. więcej: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne/

Jesteśmy przekonani, że zarówno Słownik jak i wspomniane teksty pozwolą nam lepiej poznać rodowód historyczny polskiej fizjoterapii. Nic o nas bez nas.

Beata Skolik, Mariusz Migała, Sławomir Jandziś

Książka “Wybrane problemy historii medycyny. W kręgu epistemologii i praktyki”

Na rynku wydawniczym ukazała się interesująca publikacja pt. Wybrane problemy historii medycyny. W kręgu epistemologii i praktyki pod redakcją Anity Magowskiej, Katarzyny Pękackiej-Falkowskiej i Michała Oweckiego. Książkę wydało Wydawnictwo Kontekst z Poznania. Monografia ma układ problemowo-chronologiczny. Składa się z siedmiu części: Dziedzictwo przeszłości w medycynie współczesnej, W kręgu epistemologii lekarskiej, Medycyna w epoce przedklinicznej, Wobec wyzwań czasu i miejsca, Medycyna i farmacja w Polsce po II wojnie światowej, Debiuty, Prace faktograficzno-bibliograficzne. Wielotematyczność, zróżnicowanie podstaw źródłowych, a także podstaw badawczych stanowią mocną stronę książki. Powinna być ciekawą lekturą dla historyków, interesujących się historią i filozofią medycyny oraz nauk pokrewnych. Polecamy zatem lekarzom, pielęgniarkom, fizjoterapeutom, farmaceutom i diagnostom laboratoryjnym. Wśród autorów są także członkowie Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii.

Nowa publikacja o historii rehabilitacji i fizjoterapii

Miło nam poinformować, że na rynku księgarskim ukazała się publikacja pt. Medycyna i rehabilitacja w Polsce w latach 1918-2018. cz. I Medycyna i rehabilitacja po odzyskaniu niepodległości pod red. Mariusza Migały, Bożeny Płonki-Syroki i Sławomira Jandzisia, „SiM” z.511, Opole 2019. Jest efektem współpracy pracowników Instytutu Fizjoterapii Wydziału Wychowania Fizycznego i Fizjoterapii Politechniki Opolskiej, Wydziału Medycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Zawiera kilkanaście ciekawych prac znanych w kraju naukowców, w których ukazano, intensywne działania podejmowane w Polsce po 1918 r. w zakresie rozwoju różnych dyscyplin medycznych, w tym rehabilitacji, balneoterapii, fizjoterapii i szeroko pojętej kultury fizycznej. Podobnie było po zakończeniu drugiej wojny światowej, kiedy to nastąpił dynamiczny rozwój rehabilitacji medycznej w Polsce, spowodowany ogromnymi potrzebami społecznymi wynikającymi ze skutków działań wojennych. Duża różnorodność tematów przedstawionych w prezentowanym tomie, dowodzi potrzeby prowadzenia dalszych badań w zakresie rozwoju medycyny i rehabilitacji, do czego gorąco zachęcamy koleżanki i kolegów interesujących się historią medycyny, rehabilitacji, fizjoterapii, kultury uzdrowiskowej, a także kultury fizycznej. Zapraszamy do lektury. Dystrybucją zajmuje się Dział Wydawnictw Politechniki Opolskiej.

Spis treści

Rozdział I. Studia i szkice z ewolucji organizowania medycyny i rehabilitacji w Polsce w latach 1918–2018.

  1. Zbigniew Śliwiński, Marcin Krajczy, Katarzyna Bogacz, Jacek Łuniewski, Jan Szczegielniak: Szkice z ewolucji dynamicznego plastrowania na przestrzeni wieków ze szczególnym uwzględnieniem lat 1870–2017.
  2. Bożena Płonka-Syroka: Organizacja systemu medycyny publicznej w Polsce od 1918 r. ze szczególnym uwzględnieniem Śląska.
  3. Sławomir Jandziś: Rys historyczny rozwoju rehabilitacji medycznej w Polsce w latach 1944–1989.
  4. Aleksandra Katan, Antonina Kaczorowska: Rys historyczny rozwoju lecznictwa uzdrowiskowego w Kudowie – Zdroju po zakończeniu drugiej wojny światowej.

Rozdział II. Ewolucja ośrodków i metod stosowanych w rehabilitacji w Polsce w XX wieku

  1. Beata Skolik, Mariusz Migała: Koncepcja rehabilitacji według Douglasa C. McMurtie (1888–1944) oraz Howarda A. Ruska (1901–1989) – rozwój polskiego modelu rehabilitacji i współczesnej fizjoterapii w latach 1918–2018.
  2. Zbigniew Kopciński, Krzysztof Kopciński: Główne problemy działu fizjoterapii polskiej wojskowej służby zdrowia po zakończeniu II wojny światowej na przykładzie historii Szpitala Garnizonowego w Żarach (1944–2014).
  3. Romuald M. Łuczyński: Sanatorium dla Płucno-Chorych Towarzystwa Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej w Polsce i jego działalność w Sokołowsku w latach 1945–1950.

Rozdział III. Biografie wybranych reprezentantów nauk medycznych i ich wkład w rozwój rehabilitacji w Polsce

  1. Anna Straburzyńska-Lupa, Patrycja Rąglewska: Szkice Udziału Wielkopolan w rozwoju medycyny fizykalnej lub na przestrzeni wieków XVI–XX.
  2. Krzysztof Prętki, Henryk Lisiak: Zasługi Jana Żniniewicza (1872–1952) dla rozwoju polskiej balneologii i wodolecznictwa w latach 1898–1952.
  3. Sławomir Jandziś, Ewa Puszczałowska-Lizis: Prekursorskie działania dr. Józefa Aleksiewicza na rzecz rozwoju rehabilitacji leczniczej i zawodowej we Lwowie w pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości (1918–1930).
  4. Izabela Spielvogel: Lekarze i naukowcy żydowscy zaangażowani w rozwój lecznictwa uzdrowiskowego w II Rzeczypospolitej (1918–1939).
  5. Maciej Łuczak: Wkład pracowników poznańskiego Studium Wychowania Fizycznego w rozwój leczenia ruchem do 1950 r. w latach 1919–1959.
  6. Tomasz Bohdan: Działalność Eugenii Lewickiej na tle rozwoju kultury fizycznej II Rzeczypospolitej (1924–1931)
  7. Krzysztof Prętki: Badania Kazimierza Wizego (1873–1953) w zakresie leczenia zajęciowego i terapii przez sztukę w latach 1931–1952.

Medycyna i rehabilitacja w Polsce w latach 1918–2018, cz. I, Z historii medycyny i rehabilitacji w PolsceMariusz Migała, Bożena Płonka-Syroka, Sławomir Jandziś, Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza Politechniki Opolskiej, Rok: 2019, Stron: 242, ISBN: 978-83-66033-46-7

Sesja historyczna podczas XVII Kongresu PTF w Pabianicach

Osoby interesujące się tematyką związaną z rozwojem rehabilitacji i fizjoterapii zapraszamy do przygotowania i wygłoszenia referatu podczas Sesji historycznej organizowanej podczas XVII Kongresu Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii w dn. 05-07.12.2019 r. w Pabianicach.

Przypominamy, że od 5 lat przy PTF działa Sekcja Historyczna, której celem jest popularyzowanie badań naukowych w zakresie historii fizjoterapii w Polsce i na świecie, historii stowarzyszeń fizjoterapeutów, gromadzenie materiałów archiwalnych, zdjęć, opracowanie biografii znaczących fizjoterapeutów, przygotowywanie publikacji.

Jednocześnie zachęcamy koleżanki i kolegów do pracy nad opracowaniem Słownika Biograficznego Fizjoterapeutów Polskich. Zainteresowanych prosimy o kontakt.

Ogólnopolska Konferencja Naukowa pt. Polska medycyna i rehabilitacja w latach 1918-2018

Szanowni Państwo,

w dniach 08-09 czerwca 2018 r., w ramach VI Opolskiego Festiwalu Fizjoterapii, odbyła się w Opolu Ogólnopolska Konferencja Naukowa pn. Polska medycyna i rehabilitacja w latach 1918-2018. W imieniu komitetu organizacyjnego oraz przewodniczącego komitetu naukowego prof. nzw. dr. hab. Jana Szczegielniaka, bardzo dziękujemy za udział w konferencji.
Cieszy nas, że wydarzenie to spotkało się z tak dużym zainteresowaniem. Kiedy rok temu wpadliśmy wspólnie (pracownicy Wydziału Wychowania Fizycznego i Fizjoterapii Politechniki Opolskiej, Wydziału Medycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego, Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu) na  pomysł zorganizowania konferencji naukowej z okazji 100-lecia Niepodległości, liczyliśmy na frekwencję góra 30 osób, dlatego jesteśmy niezmiernie radzi, że tak dużo osób zgłosiło referaty.

medal1  PTF sekcja historyczna LOGO 2 - Kopia  medal2

Tym bardziej jesteśmy dumni, że poziom konferencji był bardzo wysoki, wygłoszono wiele ciekawych tematów, które wzbogacają nasz dorobek naukowy i dziedzictwo narodowe. Ufamy, że zarówno pod względem organizacyjnym, jak i merytorycznym nie zawiedliśmy oczekiwań członków Komitetu Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej PAN, którzy wyrazili zgodę na objęcie patronatu naukowego nad ww. wydarzeniem.

Dzięki zaangażowaniu wielu ludzi, udało nam się zrealizować nasze zamierzenie, by w ten właśnie sposób upamiętnić 100-lecie odzyskania Niepodległości Polski z punktu widzenia rozwoju medycyny. Dlatego z tego miejsca dziękujemy prof. Krzysztofowi Klukowskiemu, przewodniczącemu KRKFiIS PAN za objęcie patronatu naukowego, a także Rektorowi Politechniki Opolskiej prof. dr hab. inż. Markowi Tukiendorf oraz Marszałkowi Województwa Opolskiego Andrzejowi Buła, za objęcie patronatu honorowego nad konferencją. Dziękujemy również Zarządowi Głównemu i członkom Oddziału Opolskiego Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii oraz Zarządowi Głównemu Polskiego Stowarzyszenia Specjalistów Fizjoterapii za pomoc w przygotowaniu dwudniowego spotkania. Słowa podziękowania kierujemy także do wszystkich osób, które wyraziły zgodę na pracę w komitecie naukowym oraz organizacyjnym.

W trakcie konferencji odbyło się pięć sesji:

I sesja Znaczenie niepodległości dla rozwoju polskiej medycyny.
II sesja Polska medycyna i rehabilitacja po 1918 r.
III sesja Współczesne kierunki rozwoju medycyny i rehabilitacji/fizjoterapii.
IV sesja Problemy współczesnej fizjoterapii.
V sesja Dla młodych naukowców i studentów,

podczas których wygłoszono 63 referaty, w tym 18 podczas sesji studenckiej, co nas dodatkowo cieszy. Ufamy, że tematy zostaną zaprezentowane w publikacji naukowej, która będzie trwałą pamiątką po tym wydarzeniu. Materiały przygotowane w formie artykułów (po uzyskaniu pozytywnej recenzji wydawniczej) zostaną opublikowane w publikacji pt. 100-lecie polskiej medycyny i rehabilitacji pod redakcją naukową prof. dr hab. Bożeny Płonki-Syroki, prof. nzw. Jana Szczegielniaka, prof. nzw. dr hab. Mariusza Migały i dr Sławomira Jandzisia. Dlatego z tego miejsca zachęcamy autorów do przygotowania artykułów do dnia 15 sierpnia 2018 r. i przesłanie na adres: mariuszmigala@o2.pl; jandziss@o2.pl

Z wyrazami szacunku

prof. nzw. dr hab. Mariusz Migała
prof. dr hab. Bożena Płonka-Syroka
dr Sławomir Jandziś

Słownik Biograficzny Fizjoterapeutów

Koleżanki i Koledzy,

pragnąc upamiętnić pracę i osiągnięcia osób, które odegrały znaczącą rolę w rozwoju polskiej fizjoterapii, postanowiliśmy stworzyć Słownik Biograficzny Fizjoterapeutów Polskich. Jest on wyrazem dążenia do opracowania własnych, chlubnych tradycji naszej grupy zawodowej, a także zapoznania innych grup społecznych z wkładem naszych koleżanek i kolegów w rozwój polskiej i europejskiej fizjoterapii.

Na wniosek Sekcji Historycznej Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii, w dniu 4 czerwca 2016 r. Zarząd Główny PTF podjął uchwałę nr 14/2016 w sprawie opracowania i wydania słownika biograficznego fizjoterapeutów polskich. Jest to wynik postulatów środowiska i wcześniejszych inicjatyw członków Sekcji Historycznej PTF.

Słownik Biograficzny Fizjoterapeutów Polskich obejmuje biogramy zasłużonych fizjoterapeutów, działających od czasów najdawniejszych, aż po współczesne pokolenie. Jest próbą nakreślenia przebiegu życia oraz zakresu i rodzaju działalności polskich fizjoterapeutów, a jego celem jest ocalenie od zapomnienia oraz zebranie osiągnięć i zasług tych osób. Oparty jest na zweryfikowanych informacjach, aktach osobowych, dokumentach, publikacjach naukowych i popularnonaukowych, wspomnieniach pośmiertnych, informacjach od rodziny i znajomych.

Wierzymy, że Słownik Biograficzny Fizjoterapeutów Polskich stanie się z czasem istotnym świadectwem, ukazującym społeczeństwu twórczą pracę, zdolności i wysiłek polskich fizjoterapeutów, a także inspiracją i zachętą do pomnażania dorobku dla współcześnie żyjących.

Zwracamy się do Was z prośbą o nadsyłanie biogramów fizjoterapeutów (według „Formularza zgłoszeniowego”), których znaliście, bądź nadal znacie, a których dorobek zawodowy zasługuje na przypomnienie lub utrwalenie. Każdy może też przesłać własną notkę biograficzną. Zamieszczone już w Słowniku dane można uzupełniać przy pomocy „Formularza – uzupełnienia”. Prosimy również o przesłanie oświadczenia wg wzoru zamieszczonego na stronie.

Po weryfikacji, biogramy ukażą się w wersji elektronicznej na oficjalnej stronie internetowej Zarządu Głównego PTF. Ufamy jednak, że zgromadzony w ten sposób materiał biograficzny zostanie wykorzystany do wydania Słownika, w postaci tomu historycznego, przygotowanego z okazji kolejnego Kongresu PTF (najbliższy planowany jest w 2019 r.).

Z góry dziękujemy wszystkim, którzy zechcą nadesłać biogramy, ewentualnie sprostowania i uzupełnienia (z podaniem źródeł) do biogramów opublikowanych internetowo.

dr Sławomir JANDZIŚ,

prof. nadzw. dr hab. Mariusz MIGAŁA