Informacje. Artykuł SH (6/2024)

Czy wiesz, że…

Historia medycyny jest nauką humanistyczną, jak wszystkie dziedziny historii, ale do jej uprawiania niezbędna jest wiedza przyrodnicza, podobnie jak we wszystkich naukach medycznych.

 INFORMACJE

Ciekawostki historyczne znajdziecie w zakładce Czy wiesz, że (aktualizacja w każdy piątek) pod linkiem: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/czy-wiesz-ze/

Zapraszamy do lektury uzupełnianego na bieżąco działu pn. Kalendarium Wydarzeń, w którym informujemy o tym co dzieje się na naszych oczach oraz przypominamy o najważniejszych wydarzeniach z przeszłości, rocznicach i „okrągłych datach” dotyczących przedstawicieli świata medycznego, rehabilitacji i fizjoterapii, sportu i kultury fizycznej. Link: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/kalendarium/

Nowe teksty popularnonaukowe w bieżącym numerze Szkiców Historycznych PTF zamieszczane są w pierwszych dniach kolejnego miesiąca.

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2024, t. V znajdują się pod linkiem: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-ptf-2024-t-5/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2023, t. IV znajdują się pod linkiem: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-ptf-2023-t-4/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2022, t. III znajdują się pod linkiem:  http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-2022-t-3/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2021, t. II znajdują się pod linkiem:  http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-2021-t-2/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2020, t. I znajdują się pod linkiem:   http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-t-1-2020/

Polecamy też nowy cykl w “Głosie Fizjoterapeuty” pt. Dział Historyczny – Ludzie Fizjoterapii, przygotowany przez Zespół Tematyczny ds. historii fizjoterapii, nagród i odznaczeń Krajowej Rady Fizjoterapeutów. Przedstawiane są w nim sylwetki osób, które przyczyniły się do rozwoju fizjoterapii w Polsce. Są to zarówno lekarze, jak i fizjoterapeuci, ale także osoby związane szerzej z medycyną lub kulturą fizyczną. Zobacz zakładkę Ludzie Fizjoterapii (Dział Historyczny “GF”)http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/glos-fizjoterapeuty-ludzie-fizjoterapii/

***

Leczenie gruźlicy na ziemiach polskich do 1945 r. (cz.1)

Medycyna polska wniosła znaczący wkład w rozwój leczenia gruźlicy, i to zarówno, jeśli chodzi o metody leczenia, jak i jej społecznego zwalczania. Za pioniera polskiej ftyzjatrii i klimatologii uważa się Jana Radlicę, który w 1376 r. leczył króla polskiego i węgierskiego Ludwika Andegaweńskiego, ojca królowej Jadwigi. Po zbadaniu chorego króla, rozpoznał on chorobę płuc (najprawdopodobniej gruźlicę), zaordynował odpowiednie leki i polecił wyjechać na wiele miesięcy w góry. Po kilkunastu miesiącach, stan zdrowia króla Ludwika poprawił się znacznie, co Radlicy przyniosło duże uznanie. Zob. więcej: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/artykul-sh-6-2024/

Kongres Historii Medycyny we Wrocławiu

W dniach 21-23 maja 2024 r. we Wrocławiu odbywał się Kongres Historii Medycyny w setną rocznicę I Zjazdu Polskich Historyków Medycyny i Farmacji (1924–2024) oraz XXVII Zjazd Polskiego Towarzystwa Historii Nauk Medycznych. Wrocławskie wydarzenie naukowe zostało zorganizowane przez Dolnośląską Izbę Lekarską oraz Polskie Towarzystwo Historii Nauk Medycznych. Jednym z partnerów była Krajowa Izba Fizjoterapeutów. Spotkanie zorganizowano z okazji 100-lecia pierwszego Zjazdu Polskich Historyków Medycyny oraz edycji pierwszego numeru “Archiwum Historii i Filozofii Medycyny”, ważnego periodyku naukowego wydawanego do dziś. Oba te wydarzenia miały istotny wpływ dla rozwoju historiografii medycznej. W Kongresie czynny udział wzięli członkowie Sekcji Historycznej PTF dr Beata Skolik, dr Sławomir Jandziś i prof. PO Mariusz Migała. Trwałym efektem spotkania jest trzytomowa publikacja pod red. B. Bruziewicz-Mikłaszewska, E. Gorząd-Biskup, D. Lewera, K. Wronecki: Dokonania i wyzwania polskiej historiografii medycznej, Wrocław 2024.

           

Zmarł Profesor Jerzy E. Kiwerski (1937-2024)

W dniu 6 lutego 2024 r. zmarł Profesor Jerzy Kiwerski, zasłużona postać polskiej ortopedii i rehabilitacji, autor wielu podręczników, konsultant krajowy w dziedzinie rehabilitacji (w latach 2002-2008), wcześniej (1982-2002) mazowiecki konsultant wojewódzki w dziedzinie rehabilitacji medycznej. Od 1965 r. pracował w Stołecznym Centrum Rehabilitacji w Konstancinie, gdzie w latach 1973-1999 był ordynatorem oddziału urazów kręgosłupa, a w latach 1982-2008 kierownikiem Katedry i Kliniki Rehabilitacji AM w Warszawie. W latach 1992-1998 pełnił funkcję dyrektora naczelnego Centrum Rehabilitacji w Konstancinie. Był także Rektorem Wyższej Szkoły Rehabilitacji w Warszawie. Honorowym Przewodniczącym Komitetu Rehabilitacji i Adaptacji Społecznej PAN (ob. Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej), w którym przez wiele lat pełnił  funkcję wiceprzewodniczącego i przewodniczącego Prezydium.

Profesor Jerzy E. Kiwerski urodził się 24 czerwca 1937 r. w Warszawie. W 1955 r. rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Pomorskiej AM w Szczecinie. Po uzyskaniu absolutorium powrócił do Warszawy i podjął pracę w Zakładzie Anatomii Patologicznej Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie. Dyplom lekarza uzyskał w 1963 r. W 1974 r. uzyskał II st. specjalizacji w zakresie rehabilitacji oraz chirurgii urazowej i ortopedii. W 1971 r. na podstawie rozprawy doktorskiej pt. „Postrzałowe uszkodzenia nerwów obwodowych” otrzymał stopień doktora nauk medycznych. W 1975 r. na podstawie dysertacji pt. „Próba zwiększenia przydatności ręki tetraplegika drogą stosowania przeszczepów nerwów i stymulatorów implantowanych” uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk medycznych w zakresie rehabilitacji schorzeń narządów ruchu i został docentem w Katedrze i Klinice Rehabilitacji AM w Warszawie. Uchwałą Rady Państwa z dnia 5 lipca 1984 r. otrzymał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego. W dniu 16 lutego 1999 r. otrzymał nominację Ministra Zdrowia na stanowisko profesora zwyczajnego.

Autor ponad 570 doniesień publikowanych w kraju i za granicą, ponad 70 podręczników. Kierownik specjalizacji ponad 90 lekarzy z zakresu rehabilitacji medycznej, chirurgii urazowej i ortopedii. Promotor 24 doktorantów oraz opiekun 3 przewodów habilitacyjnych.

Członek Komitetu Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN, wiceprzewodniczący Komisji Inżynierii Medycznej tego Komitetu. Od 1995 r. członek New York Academy of Sciences. Członek honorowy Światowej Federacji Chirurgów Kręgosłupa i Spondyliatrów oraz Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji, w którym w latach 1992-1999 pełnił funkcję prezesa, a do 2022 r. był członkiem Zarządu Głównego PTReh. Wieloletni członek Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego, w którym przez dwie kadencje pełnił funkcję przewodniczącego Sekcji Spondyloortopedii. Członek-założyciel Polskiego Towarzystwa Biomechaniki, Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji Neurologicznej. Pierwszy przedstawiciel z Polski w European Board of Physical Medicine an Rehabilitation, członek Research Board of Advisors of the American Biographical Institute oraz International Medical Society of Paraplegia, European Spine Society i International Rehabilitation Medical Association.

Członek komitetów redakcyjnych kilku znanych czasopism naukowych: „Chirurgia Narządów Ruchu i Ortopedia Polska”, „Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja”. „Postępy Rehabilitacji”, „Balneologia Polska”, „Fizjoterapia Polska”.

Odznaczony wieloma odznaczeniami państwowymi, naukowymi i resortowymi, m.in. Krzyżem Komandorskim i Kawalerskim Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, „Medalem Adama Grucy”, odznaką „Zasłużony Pracownik Służby Zdrowia”, „Złotą Odznaką TWK”, odznaką „Za Zasługi dla Warszawy”, „Medalem 50-lecia Akademii Medycznej w Warszawie”, „Medalem 50-lecia PAN”.

Profesor Jerzy E. Kiwerski został pochowany w dniu 14 lutego 2024 r. na cmentarzu w Skolimowie.

Opracowano na podstawie: M. Krasuski, Pożegnanie Pana Profesora dr hab. Jerzego Edwarda Kiwerskiego, ptreh.com

Konferencja Komisji Historii Nauki PAU

W dniu 6 grudnia 2023 r. członkowie Sekcji Historycznej PTF uczestniczyli w Konferencji Polskiej Akademii Umiejętności (PAU) pt. „Kształtowanie się systemu opieki medycznej i rehabilitacji w Polsce po I i II wojnie światowej w kontekście potrzeb zdrowotnych polskiej populacji w latach 1918–1939 i 1945–1970”.

PAU to jedna z najstarszych polskich organizacji naukowych. Powstała w 1872 r. i obecnie ma status stowarzyszenia skupiającego elitę kadry naukowej. Tworzy ją sześć Wydziałów: Filologiczny, Historyczno-Filozoficzny, Matematyczno-Fizyczno-Chemiczny, Przyrodniczy, Lekarski, Twórczości Artystycznej oraz kilka Komisji Międzywydziałowych o charakterze interdyscyplinarnym w tym m.in. Komisja Historii Nauki.

Organizatorem tegorocznej konferencji była Komisja Historii Nauki oraz Wydział Nauk o Zdrowiu i Kulturze Fizycznej, Collegium Witelona Uczelnia Państwowa w Legnicy. W trakcie posiedzenia dr hab. prof. PO Mariusz Migała, wiceprzewodniczący Sekcji Historycznej PTF, miał zaszczyt wygłosić referat zatytułowany Organizacja standardu rehabilitacji w Polsce w latach 1918-1939, natomiast dr Beata Skolik przedstawiła temat Organizacja systemu rehabilitacji w Polsce w latach 1945-1970.

Ogólnopolski Kongres Historii Medycyny w setną rocznicę I Zjazdu Polskich Historyków Medycyny i Farmacji (1924–2024)

Zapraszamy do czynnego udziału w Ogólnopolskim Kongresie Historii Medycyny w setną rocznicę I Zjazdu Polskich Historyków Medycyny i Farmacji (1924–2024), który odbędzie się we Wrocławiu w dniach 22–24 maja 2024 r. Jednym ze współorganizatorów jest Krajowa Izba Fizjoterapeutów. Dlatego liczymy na zainteresowanie m.in. badaczy dziejów rehabilitacji i fizjoterapii medycyny, dla których przewidziana jest osobna sesja naukowa. Jej moderatorem będzie dr hab. prof. PO Mariusz Migała.

https://dilnet.wroc.pl/zaproszenie-do-udzialu-w-ogolnopolskim-kongresie-historii-medycyny/

Polecamy artykuł wspomnieniowy o Profesorze Andrzeju Zembatym

13 grudnia br. mija pierwsza rocznica śmierci prof. dr. hab. Andrzeja Zembatego (1935-2022) uważanego za współtwórcę polskiej fizjoterapii. Z tej okazji członkowie Sekcji Historycznej PTF przygotowali artykuł, opublikowany na łamach “Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja” Zapraszamy do lektury.

Jandziś S., Skolik B., Migała M.: Profesor Andrzej Zembaty (1935-2022) – wizjoner, współtwórca polskiej fizjoterapii, “Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja” 2023; 25 (4): 207-218  DOI:10.5604/01.3001.0053.9347

Zob.: https://ortopedia.com.pl/resources/html/article/details?id=614084

Zmarł Profesor Aleksander Ronikier (1942-2023)

Z żalem informujemy, że w dniu 4 października 2023 r. zmarł Profesor dr hab. Aleksander J. Ronikier (ur. 1942 r.), sportowiec, fizjoterapeuta, nauczyciel akademicki i działacz społeczny. Był absolwentem AWF w Warszawie (1963) – specjalizacja rehabilitacja lecznicza oraz Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (1971), specjalność fizjologia człowieka. W 1970 r. uzyskał stopień doktora nauk o kulturze fizycznej, w 1983 r. stopień doktora habilitowanego nauk o kulturze fizycznej ze specjalnością w zakresie fizjologii wysiłku fizycznego. W 1993 r. został profesorem tytularnym nauk o kulturze fizycznej.

Karierę zawodową rozpoczął w Katedrze Anatomii i Fizjologii Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Był prodziekanem i dziekanem Wydziału Rehabilitacji AWF w Warszawie. Z jego inicjatywy i pod jego kierunkiem wprowadzono do programu studiów fizjoterapii przedmiot „diagnostyka czynnościowa i programowanie procesu rehabilitacji”, opracowano pomoce naukowe do prowadzenia badań w tej nowej specjalności, a także pomoce dydaktyczne (skrypty i podręczniki) potrzebne studentom do nauki.

Był autorem i współautorem wielu prac z zakresu fizjologii wysiłku fizycznego w sporcie, fizjoterapii i rekreacji, diagnostyki czynnościowej w fizjoterapii (w tym osób niepełnosprawnych), obciążeń fizycznych pacjentów w różnych jednostkach chorobowych, na temat klinimetrii rehabilitacyjnej. W 1998 r. opracował raport dla Komitetu Nauk o Kulturze Fizycznej i Rehabilitacji PAN pt. „Korektywa, kompensacja i rehabilitacja ruchowa ludzi specjalnej troski”, w którym przedstawiono stan organizacyjny, dydaktyczny i naukowy polskiej rehabilitacji i dziedzin z nią związanych takich jak korektywa czy kompensacja czynnościowa. W 1997 r. przyczynił się do powstania czasopisma naukowo-metodycznego „Postępy Rehabilitacji”, dotyczącego rehabilitacji i dziedzin z nią związanych, będącego organem Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji.

Niezwykle zasłużony dla rozwoju sportu akademickiego i olimpijskiego – m.in. od 1997 r.  członek Prezydium Polskiego Komitetu Olimpijskiego – w 2011 r. objął funkcję wiceprezesa ds. współpracy międzynarodowej. Wiceprezes Polskiego Związku Koszykówki. W latach 1987-1990 wiceprezes ds. sportu, a od 1991 r. prezes Zarządu Głównego Akademickiego Związku Sportowy przez cztery kadencje do 1999 r. W 2020 r. otrzymał tytuł członka Honorowego AZS.

Najbliższym i rodzinie składamy wyrazy współczucia.

Zob. więcej: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/ronikier-aleksander-j/

Ryc. Aleksander J. Ronikier (19942-2023) Źródło: https://www.awf.edu.pl/uczelnia/aktualnosci/aleksander-ronikier-1942-2023

Olgierd Sokołowski (1885-1944) – pionier walki z gruźlicą w Polsce

W Narodowym Dniu Pamięci Powstania Warszawskiego 1 sierpnia wspominamy powstańców, w tym poległych medyków, którzy z narażeniem życia pomagali rannym mieszkańcom Warszawy. W dniu 5 sierpnia 1944 r. rozegrała się tragedia w Szpitalu Wolskim, gdzie hitlerowcy zastrzelili wielu pacjentów, studentów i pracowników. Tylko nielicznym chorym, pielęgniarkom, a zwłaszcza lekarzom udało się uniknąć zagłady. W tym dniu na terenie placówki zginął m.in. Olgierd Sokołowski (1885-1944), polski lekarz ftyzjatra, absolwent Uniwersytetu w Dorpacie (1907 r.), gdzie ukończył studia medyczne i otrzymał dyplom doktora wszech nauk lekarskich. Początkowo pracował w szpitalu w Kochanówku pod Łodzią, którą przerwał z powodu zachorowania na gruźlicę. Od 1912 r. pracował w sanatorium w Kościelisku, początkowo jako asystent Kazimierza Dłuskiego a od 1918 r. jako dyrektor. W latach 1921–1928 prowadził praktykę prywatną. W 1922 r. rozpoczął pracę w schronisku na Antałówce. W 1928 r. powrócił do sanatorium w Kościelisku, po przejęciu go przez Ministerstwo Spraw Wojskowych. Był też konsultantem oddziału płucnego Szpitala Klinicznego w Zakopanem. Stosował nowoczesne metody leczenia gruźlicy, z którymi zapoznawał się podczas staży zagranicznych. W swojej pracy stosował sztuczną odmę opłucnową i przepalanie zrostów opłucnowych. Publikował artykuły z dziedziny leczenia klimatycznego gruźlicy. W 1934 r. objął funkcję dyrektora sanatorium „Odrodzenie” w Zakopanem. W 1940 r. został aresztowany przez gestapo, a po zwolnieniu otrzymał zakaz przebywania w Zakopanem. Przeniósł się wówczas do Warszawy, gdzie został ordynatorem oddziału gruźliczego Szpitala Wolskiego. Od 1942 r.  jako pierwszy w Polsce stosował zewnętrzne ssące sączkowanie jam gruźliczych. Po wybuchu Powstania Warszawskiego pozostał jedynym lekarzem na oddziale. W dniu 5 sierpnia 1944 r. został rozstrzelany wraz z pozostałym personelem i pacjentami szpitala na rogu ulic Zagłoby i Górczewskiej. Wraz z nim zginęli także lekarze: Józef Marian Piasecki (dyrektor), Józef Grzybowski, Janusz Zeyland, Kazimierz Drozdowski, Stanisław Chwojka oraz kilku studentów. Pięcioro kolejnych lekarzy tej placówki zginęło wcześniej w walkach partyzanckich lub zostało zamordowanych w obozach koncentracyjnych. Łącznie w czasie wojny śmierć poniosło 11 lekarzy i jeden felczer ze Szpitala Wolskiego.

Polecamy monografię pt. Sto lat współpracy na rzecz zdrowia pacjenta

Na rynku księgarskim ukazała się nowa monografia z zakresu historii rozwoju rehabilitacji i medycyny, przybliżająca rozwój myśli medycznej i drogi jaką przebył człowiek do obecnego stanu wiedzy i praktyki. Jej tytuł brzmi Sto lat współpracy na rzecz zdrowia pacjenta. Medycyna i rehabilitacja w Polsce od odzyskania niepodległości do czasów współczesnych na tle kultury europejskiej. Została opracowana pod redakcją naukową Mariusza Migały, Bożeny Płonki-Syroka, Beaty Skolik i Sławomira Jandzisia z okazji 25-lecia pracy naukowej i akademickiej profesora Politechniki Opolskiej doktora habilitowanego Mariusza Migały.

Przedmiotem badań ukazanych w publikacji są dzieje różnych instytucji i osób współpracujących na rzecz zdrowia pacjenta w Polsce, od momentu odzyskania niepodległości do czasów współczesnych. Przybliżono zagadnienia dotyczące tworzenia struktur prawnych i organizacyjnych, jak i poprawy funkcjonowania opieki zdrowotnej w kraju. Całość zagadnienia dotyczy nierozerwalnych ze sobą dziedzin – medycyny, rehabilitacji i balneoterapii, których dotychczasowy rozwój został przedstawiony na tle kultury i doświadczeń europejskich.

Przedstawione wyniki badań stanowią kontynuację eksploracji i rozważań naukowych, których pierwsze rezultaty zaprezentowano w 2019 r. w publikacji pt. Medycyna i rehabilitacja w Polsce w latach 1918-2018, zredagowanej naukowo przez zespół historyków medycyny i rehabilitacji Mariusza Migałę, Bożenę Płonkę-Syrokę i Sławomira Jandzisia. Obecna publikacja jest efektem współpracy trzech ośrodków naukowych: Politechniki Opolskiej, Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu oraz Uniwersytetu Rzeszowskiego. Pracownicy tych uczelni od kilku lat realizują wspólne projekty naukowo-badawcze w zakresie rozwoju medycyny, rehabilitacji oraz kultury uzdrowiskowej w Polsce i szerzej w Europie. Interdyscyplinarność badań i różnorodność tematów pozwoliła autorom przedstawić różne aspekty opieki zdrowotnej ludności, zarówno w kontekście europejskim, początków polskiej państwowości, aż do czasów współczesnych. A także przybliżyć czytelnikom sposoby ochrony zdrowia i walki o to zdrowie w oparciu o naturalne formy przyrodolecznicze.

Monografia składa się z dwóch części. Pierwsza poświęcona jest jubileuszowi 25-lecia pracy dr. hab. prof. PO Mariusza Migały. Druga część zawiera cztery rozdziały, w których zamieszczono 18 prac naukowych. Rozdział pierwszy brzmi Studia z ewolucji lecznictwa uzdrowiskowego w aspekcie europejskim; rozdział drugi Rozwój metod terapeutycznych stosowanych w rehabilitacji w XIX i XX wieku; rozdział trzeci Biografie przedstawicieli nauk medycznych i ich wkład w rozwój medycyny i rehabilitacji; rozdział czwarty Współczesna problematyka medycyny i ochrony zdrowia.

Publikacja stanowi kolejny krok w kierunku uporządkowania istniejącej wiedzy na temat dokonań wielu ludzi, koryguje występujące w piśmiennictwie nieścisłości oraz wprowadza nowe informacje. Autorzy wyrażają nadzieję, że efekt prezentowanych badań przyczyni się do głębszego poznania tradycji medycyny i rehabilitacji leczniczej oraz kultury uzdrowiskowej w Polsce i w Europie, a także że zachęci innych autorów do dalszych badań na ten temat.

Ludwig Guttmann – twórca ruchu paraolimpijskiego

W dniu 3 lipca 1899 r. w Toszku na Górnym Śląsku urodził się Ludwig Guttmann – inicjator sportu inwalidów i twórca ruchu paraolimpijskiego. Z wykształcenia był neurologiem, przed wojną mieszkał we Wrocławiu. Wobec prześladowań Żydów po nocy kryształowej, na początku 1939 r. wyemigrował do Wielkiej Brytanii. W 1941 r. stworzył Krajowe Centrum Uszkodzeń Kręgosłupa w Aylesbury, którego był dyrektorem. W 1944 r. powierzono mu zadanie stworzenia oddziału dla paraplegików – inwalidów wojennych ofiar drugiej wojny światowej, dla których opracował nowatorskie metody rehabilitacji. Z czasem udowodnił, że pacjenci najciężej poszkodowani w zakresie narządu ruchu (paraplegicy) mogą, a nawet powinni uprawiać zwiększoną aktywność ruchową w formie odpowiednio przystosowanych do ich inwalidztwa elementów sportu. W 1960 r. był inicjatorem i współorganizatorem pierwszych Igrzysk Paraolimpijskich w Rzymie. Rozegrano je bezpośrednio po letnich igrzyskach olimpijskich na tych samych obiektach, w tej samej oprawie artystycznej wykorzystującej symbolikę olimpijską (znicz, ślubowanie, koła olimpijskie i medale). W trakcie zawodów propagowano hasło łączności i wspólnoty wszystkich inwalidów na całym świecie. W grupie 400 zawodników z 23 państw znalazły się tylko osoby poruszające się na wózkach. W trakcie otwarcia zawodów papież Jan XXIII (1881-1963) określił L. Guttmanna „Coubertinem igrzysk paraolimpijskich”. Zmarł 18 marca 1980 r. w Aylesbury.

Ryc. Sir Ludwig Guttmann (od lewej) i prof. Marian Weiss (1921-1981)

1 2 3 5