Sekcja Historyczna Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii

Czy wiesz, że…

Historia medycyny jest nauką humanistyczną, jak wszystkie dziedziny historii, ale do jej uprawiania niezbędna jest wiedza przyrodnicza, podobnie jak we wszystkich naukach medycznych.

 INFORMACJE

Ciekawostki historyczne znajdziecie w zakładce Czy wiesz, że… (aktualizacja w każdy piątek) pod linkiem: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/czy-wiesz-ze/

Zapraszamy do lektury uzupełnianego na bieżąco działu pn. Kalendarium Wydarzeń, w którym informujemy o tym co dzieje się na naszych oczach oraz przypominamy o najważniejszych wydarzeniach z przeszłości, rocznicach i „okrągłych datach” dotyczących przedstawicieli świata medycznego, rehabilitacji i fizjoterapii, sportu i kultury fizycznej. Link: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/kalendarium/

Nowe teksty popularnonaukowe w bieżącym numerze Szkiców Historycznych PTF zamieszczane są w pierwszych dniach kolejnego miesiąca.

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2026, t. VII znajdują się pod linkiem

http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-ptf-2026-t-7/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2025, t. VI znajdują się pod linkiem: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-ptf-2025-t-6/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2024, t. V znajdują się pod linkiem: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-ptf-2024-t-5/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2023, t. IV znajdują się pod linkiem: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-ptf-2023-t-4/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2022, t. III znajdują się pod linkiem:  http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-2022-t-3/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2021, t. II znajdują się pod linkiem:  http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-2021-t-2/

Teksty zamieszczone w Szkice Historyczne PTF 2020, t. I znajdują się pod linkiem:   http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/szkice-historyczne-t-1-2020/

Polecamy też cykl w “Głosie Fizjoterapeuty” (2023-2024) pt. Dział Historyczny – Ludzie Fizjoterapii, przygotowany przez Zespół Tematyczny ds. historii fizjoterapii, nagród i odznaczeń Krajowej Rady Fizjoterapeutów. Przedstawiane są w nim sylwetki osób, które przyczyniły się do rozwoju fizjoterapii w Polsce. Są to zarówno lekarze, jak i fizjoterapeuci, ale także osoby związane szerzej z medycyną lub kulturą fizyczną. Zobacz zakładkę Ludzie Fizjoterapii (Dział Historyczny “GF”): http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/glos-fizjoterapeuty-ludzie-fizjoterapii/

***

Działalność doktora Teodora Bakody na rzecz rozwoju szwedzkiej gimnastyki leczniczej we Lwowie w latach 1856–1861 (cz. 1)

Powszechnie uważa się, że pierwszy zakład gimnastyczny na ziemiach polskich, w którym zastosowano szwedzki system gimnastyczny otworzyła w Warszawie Helena Prawdzic-Kuczalska (1854–1927). Gimnastykę szwedzką poznała w trakcie studiów we wspomnianym wyżej Królewskim Centralnym Instytucie Gimnastycznym w Sztokholmie. Po powrocie do kraju założyła w 1892 r. w Warszawie Zakład Gimnastyki Szwedzkiej, Leczniczej, Zdrowotnej i Masażu dla Kobiet i Dzieci, od 1906 r. Warszawska Szkoła Gimnastyki Szwedzkiej i Masażu Heleny Kuczalskiej. Kwerenda materiałów źródłowych dotyczących rozwoju gimnastyki leczniczej we Lwowie pozwoliła zweryfikować tę tezę. Autorzy niniejszego artykułu doszli do wniosku, że pierwszy zakład gimnastyczny na ziemiach polskich, w którym zastosowano szwedzki system gimnastyczny otworzył dr Teodor Bakody (1825–1911). Był on pochodzenia Węgrem. Urodził się w Györ 4 maja 1825 r. Jego teść Gustaw Schretter (1803–1864) był węgierskim lekarzem specjalizującym się w homeopatii. W tym czasie we Lwowie mieszkała ok. 200 osobowa diaspora węgierska. T. Bakody był zwolennikiem homeopatii, hydroterapii i gimnastyki leczniczej oraz wprowadzenia reform w medycynie. W latach 1845–1848 studiował w Lipsku prawo i filozofię, a następnie w Wiedniu w latach 1850–1854 medycynę. W 1855 r. przybył do Lwowa i ożenił się z Amandą Schretter, córką znanego we Lwowie lekarza dr Gustawa Schrettera (1803–1864). Najnowocześniejszy wówczas system gimnastyki leczniczej na świecie poznał w czasie studiów w Lipsku, bowiem w tym samym czasie dr Daniel Gottlob Moritz Scheiber (1808–1861) prowadził w Lipsku Zakład Ortopedii i Gimnastyki Leczniczej. Schreiber jako jeden z pierwszych lekarzy zaczął upowszechniać gimnastykę szwedzką w Niemczech. W wydanym w 1855 r. w Lipsku podręczniku pt. Ărztliche Zimmer-Gymnastik (gimnastyka lecznicza pokojowa) dokonał modyfikacji systemu gimnastycznego Lingów. Pierwsze wydanie polskiego tłumaczenie podręcznika dra Schreibera ukazało się w Warszawie w 1893 r. Zob. więcej: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/artykul-sh-8-2026/

Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci śp. Eugeniusza Jandzisia (1932-2026) – wybitnego fizjoterapeuty, pioniera rozwoju fizjoterapii w województwie podkarpackim, członka założyciela Oddziału Wojewódzkiego Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem oraz przewodniczącego Sekcji Fizjoterapii.

Jego wieloletnia działalność zawodowa i społeczna, oddanie pacjentom oraz wkład w rozwój środowiska fizjoterapeutycznego pozostaną trwałą częścią dziedzictwa polskiego standardu rehabilitacji.

W tych trudnych chwilach składamy Panu Doktorowi Sławomirowi Jandzisiowi oraz całej Rodzinie wyrazy głębokiego współczucia, łącząc się w bólu po stracie Człowieka wielkich zasług, autorytetu i niezwykłej życzliwości.

Niech pamięć o Jego życiu i dokonaniach będzie źródłem dumy i pocieszenia.

Z wyrazami szacunku i współczucia

Członkowie Sekcji Historycznej PTF

 

 

Ryc. Eugeniusz Jandziś (1932-2026) podczas badania wad postawy dzieci szkół rzeszowskich (1971)

Zob. więcej:

Jandziś Eugeniusz

Miło nam poinformować, że na rynku księgarskim ukazała się monografia autorstwa Sławomira Jandzisia, Mariusza Migały i Beaty Skolik pt. Prekursorskie działania prozdrowotne we Lwowie mające wpływ na rozwój ortopedii, rehabilitacji i medycyny fizykalnej w Polsce przed 1920 r. Publikacja wydana została przez Oficynę Wydawniczą Politechniki Opolskiej, SiM z. 605, Opole 2026.

W monografii przedstawiono rozwój ortopedii, rehabilitacji i medycyny fizykalnej we Lwowie z punktu widzenia historii, przybliżając wiele wydarzeń, szczegółów, życiorysów, portretów zasłużonych ludzi. Jak również z punktu widzenia ewolucji, opisując zjawiska i schematy wyjaśniające idee, teorie służące powstaniu nowych metod terapeutycznych, sposobów leczenia, funkcjonowania różnych zakładów leczniczych, organizacji lekarskich, dobroczynnych i innych. Starano się przedstawić rozwój naukowej myśli przedstawicieli różnych środowisk, które w II poł. XIX w. oraz na przełomie wieków miały wpływ na kształt opieki zdrowotnej we Lwowie. Celem publikacji jest odpowiedź na pytanie, czy prekursorskie działania prozdrowotne, głównie lekarzy, pedagogów i higienistów lwowskich, jakie prowadzili na przełomie XIX i XX w. w stolicy Galicji miały wpływ na rozwój kompleksowej rehabilitacji i nowoczesnej medycyny fizykalnej? Czy lwowscy prekursorzy przyrodolecznictwa, twórcy różnych form pomocy osobom niepełnosprawnym i chorym dzieciom zbudowali trwałe fundamenty pod rozwój kompleksowej rehabilitacji, który nastąpił w Polsce w kolejnych latach?

Autorzy starają się odpowiedzieć na pytanie w jaki sposób nowe idee pojawiające się na zachodzie Europy w postaci powstawania systemów gimnastycznych: francuskich, niemieckich, szwedzkich, przenikały do Lwowa? Kto zakładał pierwsze zakłady gimnastyczne i wodolecznicze? Czy korzystano jedynie z opracowanych i stosowanych w krajach europejskich metod, czy podjęto próby modyfikowania tych metod w celu przystosowania ich do specyfiki ludności Galicji? Czy opracowano własne oryginalne metody pracy? Jak rozwijał się lwowski ośrodek ortopedii, gdzie kształcili się lekarze, czy wypracowali własne metody? Czy rozwój ortopedii sprzyjał rozwojowi rehabilitacji?

Zob. więcej: http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/prekursorskie-dzialania-prozdrowotne-we-lwowie-majace-wplyw-na-rozwoj-ortopedii-rehabilitacji-i-medycyny-fizykalnej-w-polsce-przed-1920-r-streszczenie/

Niezmiernie miło nam poinformować, że w dniu 5 grudnia 2025 r. Pani dr Maria Grodner zostanie Damą Orderu Uśmiechu. Uroczystość wręczenia tego zaszczytnego wyróżnienia przyznawanego przez dzieci odbędzie się w Łomiankach, z okazji 25-lecia Fundacji Otwarte Ramiona. Doktor Maria Grodner jest od lat związana z fundacją. Specjalizuje się w fizjoterapii uszkodzeń splotu ramiennego, a Jej wiedza i doświadczenie pomogły wielu dzieciom oraz dorosłym. Order Uśmiechu, symbol radości, nadziei i zaufania przyznany został po raz pierwszy w 1968 r., a odznaczenie z numerem 1 otrzymał prof. Wiktor Dega, twórca polskiego modelu rehabilitacji. Serdecznie gratulujemy zaszczytnego wyróżnienia i z tej okazji przypominamy pozostałe dokonania jednej z najbardziej zasłużonych fizjoterapeutek w Polsce.

Zobacz. Grodner Maria, [w:] Słownik Biograficzny Fizjoterapeutów Polskich

http://sekcjahistoryczna.fizjoterapia.org.pl/grodner-maria-r/

Z żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci w dniu 30 listopada br. prof. dr. hab. n. med. Aleksandra Kabscha, lekarza ortopedy, współtwórcy biomechaniki, pioniera rehabilitacji i sportu osób z niepełnosprawnościami w Polsce.

Profesor Aleksander Kabsch był absolwentem Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego (1952), od 1958 r. specjalistą ortopedii i rehabilitacji. W 1961 r. uzyskał stopień doktora nauk medycznych na podstawie rozprawy pt. Biomechaniczna ocena chodu w protezie osób amputowanych powyżej stawu kolanowego usprawnianych na obozach narciarskich. W 1969 r. uzyskał habilitację, w 1977 r. stanowisko profesora nadzwyczajnego, od 1990 r. profesor zwyczajny. W latach 1952-1963 pracował w Akademii Medycznej w Poznaniu, w latach 1952-1958 współpracował z Kliniką Ortopedyczną AM w Poznaniu. Od 1959 r. związany był z Wyższą Szkołą Wychowania Fizycznego w Poznaniu, gdzie pracował w Zakładzie Biomechaniki. W latach 1981-1985 był rektorem tej uczelni. Zainteresowania naukowe koncentrował na zagadnieniach dotyczących biomechaniki chodu, przeciążeń układu ruchu, zwłaszcza kręgosłupa, a także biomechaniki ćwiczeń sportowych inwalidów ze szczególnym uwzględnieniem narciarstwa w protezach kończyn dolnych (udowych i goleniowych) i narciarstwa osób z niedowładami kurczowymi oraz niewidomych. Wraz z Kazimierą Milanowską (1926-2018) prowadził badania biomechaniczne i fizjologiczne dzieci ze skoliozami, weryfikując przy tym różne metody ich rehabilitacji. W 1956 r. wraz z dr Janiną Sikorską-Tomaszewską (1911-1998) prowadził pierwszy w Polsce doświadczalny kurs narciarski dla amputowanych, zorganizowany przez Klinikę Ortopedyczną AM w Poznaniu kierowaną przez prof. Degę w swoim Naukowym Ośrodku Rehabilitacyjnym w Cieplicach Zdroju. Od 1963 r. pełnił funkcję kierownika Podsekcji Wychowania Fizycznego i Sportu Inwalidów Towarzystwa Walki z Kalectwem w Poznaniu. W latach 70. XX w. współtworzył kierunkowe kształcenie fizjoterapeutów w Polsce. W latach 1980-1985 był członkiem Komisji Rehabilitacji Komitetu Terapii Doświadczalnej PAN, w latach 1997-2004 zastępcą przewodniczącego Komitetu Rehabilitacji i Adaptacji Społecznej PAN (od 2003 r. Komitet Rehabilitacji, Kultury Fizycznej i Integracji Społecznej PAN), w latach 1995-1998 przewodniczącym Komisji Inżynierii Rehabilitacyjnej w Komitecie Rehabilitacji i Adaptacji Społecznej. W 2006 r. został członkiem-założycielem, a następnie przewodniczącym Komisji Rehabilitacji i Integracji Społecznej Polskiej Akademii Nauk Oddział w Poznaniu. W ostatnich latach pełnił funkcję honorowego przewodniczącego poznańskiej Komisji PAN. W latach 1989-1995 był członkiem Zarządu Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji, od 1995 r. pełnił funkcję wiceprezesa PTReh. Należy do panteonu twórców rehabilitacji i sportu osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Cześć Jego pamięci.

Rodzinie i najbliższym składamy wyrazy współczucia i wsparcia.

Sławomir Jandziś, Mariusz Migała, Beata Skolik

Dla tych co nie pamiętają, trochę historii.

Po kilkudziesięciu latach starań, przełom w pracach nad ustawą o zawodzie fizjoterapeuty nastąpił w 2011 r., gdy w prace nad projektem ustawy zaangażowali się posłowie na Sejm RP Rajmund Miller (1954-2024) i Tomasz Szymański (Platforma Obywatelska) oraz Dariusz Dziadzio (Polskie Stronnictwo Ludowe).

W dniu 27 kwietnia 2012 r. Zarządy Główne Stowarzyszenia Fizjoterapia Polska i Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii złożyły wspólnie środowiskowy projekt ustawy w Ministerstwie Zdrowia z protokołem rozbieżności w punkcie spornym dotyczącym samodzielności zawodowej. Miał on być konsultowany i procedowany drogą poselską. W lipcu 2014 r. poseł D. Dziadzio w imieniu klubu PSL złożył projekt ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, sygnowany przez PTF. W związku z rozbieżnościami w środowisku fizjoterapeutów, uzgodniono drugi wspólny projekt ustawy, który w październiku tego samego roku miał być złożony przez klub PO.

Wiosną 2015 r. powołano w Sejmie podkomisję, która rozpoczęła prace nad projektem ustawy. W dniu 30 czerwca 2015 r. zawiązany został Komitet Inicjatywy Ustawodawczej, który złożył w Sejmie Obywatelski Projekt Ustawy o zawodzie Fizjoterapeuty. Zebrano 131 tys. podpisów poparcia. Poparcia udzielili zarówno obywatele, jak też organizacje zrzeszające pacjentów, sportowcy, środowiska artystyczne i dziennikarze.

Podkomisja do rozpatrzenia poselskiego projektu ustawy o zawodzie fizjoterapeuty oraz o zmianie innych ustaw zakończyła prace w dniu 15 lipca 2015 r. W dniu 10 września 2015 r. odbyło się w Sejmie pierwsze czytanie projektu ustawy. Podczas ostatniego posiedzenia Sejmowej Komisji Zdrowia VII kadencji, po interwencji Marszałek Sejmu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej, przyjęto wszystkie kilkadziesiąt zgłoszonych poprawek do projektu poselskiego (PO-PSL), co w praktyce oznaczało w dużej mierze ujednolicenie z intencją zapisów projektu obywatelskiego. Komisja Zdrowia zakończyła prace nad projektem ustawy o zawodzie fizjoterapeuty oraz o zmianie innych ustaw w dniu 24 września 2015 r. Dzień później (25 września) Sejm RP przyjął ustawę o zawodzie fizjoterapeuty, a w dniu 2 października Senat RP przyjął ustawę o zawodzie fizjoterapeuty bez poprawek. W dniu 27 października 2015 r.  Prezydent RP podpisał ustawę o zawodzie fizjoterapeuty.

Podpisanie przez Prezydenta RP ustawy o zawodzie fizjoterapeuty nie zakończyło batalii o status prawny fizjoterapeuty. Zapisy ustawy mówiące o diagnostyce funkcjonalnej wykonywanej przez fizjoterapeutę, samodzielności i niezależność oraz powołanie samorządu zawodowego stały się powodem dwukrotnej próby nowelizacji ustawy, jeszcze w okresie przed jej wejściem w życie tj. w trakcie vactio legis (30 listopada 2015 – 30 maja 2016 r.). Jednak determinacja środowiska doprowadziła do dwóch demonstracji fizjoterapeutów pod Sejmem (pierwszych w historii) i przemarszu ulicami Warszawy, jako forma protestu przeciw próbie nowelizacji ustawy, wykreślającej samorząd zawodowy z zapisów ustawy.

Pod wpływem nacisków środowiska i szerokiej kampanii w mediach, 30 maja 2016 r. Ustawa weszła w życie. Niemożliwe stało się faktem. Po kilkudziesięciu latach starań (od 1987 r.), fizjoterapeuci otrzymali ustawę o zawodzie, która weszła w życie pod koniec maja 2016 r. Uregulowała zasady wykonywania zawodu w tym: uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, kształcenia zawodowego i podyplomowego oraz odpowiedzialności zawodowej fizjoterapeutów. Określiła szczegółowo wymagania, jakie musi spełniać osoba, która ma prawo wykonywać ten zawód oraz wprowadziła Krajowy Rejestr Fizjoterapeutów. Zmieniła zasady kształcenia, wprowadziła prawo a nawet obowiązek dla fizjoterapeutów w sprawie podnoszenia swoich kwalifikacji poprzez kształcenie podyplomowe. Ustanowiła niezależny w wykonywaniu swoich zadań, samorząd zawodowy fizjoterapeutów, do którego przynależność stała się obowiązkowa. Określiła jednostkę organizacyjną samorządu posiadającą osobowość prawną, którą stała się Krajowa Izba Fizjoterapeutów (KIF) z siedzibą w Warszawie. Ustaliła również organy KIF: Krajowy Zjazd Fizjoterapeutów, Krajową Radę Fizjoterapeutów, Komisję Rewizyjną, Wyższy Sąd Dyscyplinarny, Sąd Dyscyplinarny, Rzecznika. Ustawa o zawodzie fizjoterapeuty dała obowiązki, ale też przywileje.

Jednak pamiętajmy, że to co zostało nadane, może być w każdej chwili odebrane. Dlatego przestrzegajmy przepisów ustawy i szanujmy to co mamy. Inne samorządy zawodowe zazdroszczą nam tego, a my sami chyba nie do końca wiemy jaką wartość ma dla nas ten dokument.

Mariusz Migała

Ze smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci w dniu 18 września br. dr. Macieja Jarugi, zasłużonego fizjoterapeuty, specjalisty rehabilitacji ruchowej, trenera łucznictwa, sędziego klasy mistrzowskiej w tej dyscyplinie, nauczyciela wychowania fizycznego osób z niepełnosprawnościami.

Doktor Maciej Jaruga urodził się w styczniu 1939 r. w Pniewach. W 1945 r. po wyzwoleniu mieszkał w Kamiennej Górze na Dolnym Śląsku, w 1952 r. przybył wraz z rodziną do Poznania. Był absolwentem  Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w Poznaniu (1963) – nauczyciel wychowania fizycznego, ze specjalizacją z gimnastyki leczniczej.

Od 1963 r. pracował w Państwowym Szpitalu Klinicznym nr 4 im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Do pracy przyjmował Go prof. Wiktor Dega. Równocześnie podjął pracę w Szkolno-Leczniczym Ośrodku dla Reumatyków w Śremie jako instruktor gimnastyki leczniczej, którą kontynuował do 1969 r. W 1965 r. został przeniesiony do nowoutworzonej Kliniki Rehabilitacji w Poznaniu (kier. doc. Janina Tomaszewska i prof. Kazimiera Milanowska), gdzie zajął się przygotowaniem i prowadzeniem jednego z oddziałów Kliniki.

W 1974 r. w Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu, uzyskał stopień doktora nauk wychowania fizycznego na podstawie pracy doktorskiej pt. „Morfologiczne i sprawnościowe kryteria selekcji w sporcie łuczniczym”, napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Zbigniewa Drozdowskiego. Autor i współautor publikacji, m.in. pracy pt. Niektóre zagadnienia sportów inwalidzkich na podstawie dotychczasowych doświadczeń (na terenie m. Poznania), [w:] Metody usprawniania leczniczego w wadach, schorzeniach i urazach kręgosłupa, PTWK, Katowice 1969, s.289-299 (współautorzy: Toboła S., Gesner J., Malejka J., Jeske D.); Próba wyróżnienia typów sprawnościowych na przykładzie łuczników, „Kultura Fizyczna” 1971, 8, s.358-360; Charakterystyka związków występujących między wynikami strzelania z łuku na różnych dystansach u mężczyzn, [w:] Rola rytmów biologicznych w wychowaniu fizycznym i sporcie Monografie nr 43, AWF Poznań 1973, s.165-170; Próba analizy rozkładu sezonowego wyników w strzelaniu z łuku, [w:] Ibidem, s.363-369; Rytmika rozkładu wyników w kolejnych seriach strzelania z łuku, [w:] Ibidem, Monografie nr 51, s.97-100; Morfologiczne kryteria selekcji w sporcie wyczynowym, [w:] Morfologia w wychowaniu fizycznym i sporcie, Monografie nr 101, AWF Poznań 1978, s.45-52; Łucznicy polscy w świetle typologii somatycznej A. Wankego, [w:] Ibidem, s.269-276; Postępowanie usprawniające po operacyjnym leczeniu niestabilności nadgarstka, „Ortopedia, Traumatologia, Rehabilitacja” 2006, 3, s.282-287 (Manikowski I.W., Jaruga M., Czarnecki P.); Reedukacja sensoryczna w usprawnianiu pacjentów z uszkodzeniem splotu ramiennego i nerwów kończyny górnej, „Praktyczna Fizjoterapia & Rehabilitacja” 2010, 7-8, s.25-30 (Majewska I., Lisiewicz E., Romanowski L., Redman M.).

W latach 1965-1992 związał się ze Zrzeszeniem Sportowym Inwalidów „START” w Poznaniu jako specjalista rehabilitacji oraz trener sekcji łuczniczej, a także sędzia klasy mistrzowskiej. W latach 1968-1979 pracował w Zakładzie Szkolenia Inwalidów w Poznaniu na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego. W 1986 r. uzyskał drugi stopień specjalizacji z rehabilitacji ruchowej. W latach 2010-2015 pełnił funkcję konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie fizjoterapii dla województwa wielkopolskiego.

Pracował także społecznie. W 1962 r., jako student czwartego roku studiów, pomagał w organizacji I Krajowego Zjazdu Absolwentów Wyższych Uczelni Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji, który odbył się  w Poznaniu. Wówczas to przy Polskim Towarzystwie Walki z Kalectwem powołano Sekcję Magistrów Wychowania Fizycznego Pracujących w Rehabilitacji, którą w 1976 r. przekształcono w Sekcję Fizjoterapeutów. Brał czynny lub bierny udział w wielu sympozjach, zjazdach, kongresach organizowanych przez towarzystwa lekarskie, z czasem także przez Polskie Towarzystwo Fizjoterapii. Uczestniczył również w międzynarodowych zjazdach i kongresach naukowych. Za działalność społeczną odznaczony m.in. Złotą Odznaką Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii. W uznaniu zasług dla polskiej fizjoterapii w 2016 r. otrzymał tytuł Gwiazda Fizjoterapii.

Rodzinie i najbliższym składamy wyrazy współczucia i wsparcia.

Sławomir Jandziś, Mariusz Migała, Beata Skolik

 

20 lipca br. mija 85 rocznica urodzin prof. dr. hab. Eugeniusza Bolacha, fizjoterapeuty, który przez wiele lat działał aktywnie na rzecz rozwoju fizjoterapii w kraju oraz sportu osób z niepełnosprawnościami. Profesor odszedł od nas w marcu br. Z okazji rocznicy urodzin postanowiliśmy przypomnieć największe osiągnięcia zawodowe Profesora, który na trwałe zapisał się na kartach historii polskiej fizjoterapii oraz w naszej pamięci.

Eugeniusz Bolach urodził się 20 lipca 1940 r. w Gliśnicy, woj. wielkopolskie. Był absolwentem Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego we Wrocławiu (1968). Tytuł magistra wychowania fizycznego uzyskał na podstawie pracy magisterskiej pt. Postępowanie zapobiegające zniekształceniom w zakresie kończyn dolnych w gośćcu przewlekłym postępującym i ocena wyników w wybranych przypadkach, napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Adama Rosławskiego. W trakcie studiów odbył 2-letnią specjalizację z zakresu usprawniania leczniczego (1968) oraz 2-letnią specjalizację z zakresu piłki koszykowej, uzyskując w 1968 r. tytuł trenera II klasy. W latach 1967-1968 ukończył także roczny kurs z zakresu ćwiczeń siłowych i kulturystyki, uzyskując w 1968 r. tytuł instruktora kulturystyki.

W 1976 r. w macierzystej uczelni, obronił pracę doktorską pt. Znaczenie rehabilitacji przemysłowej w usprawnianiu pacjentów po złamaniu kości promieniowej w miejscu typowym, napisaną pod kierunkiem prof. dr. hab. n. med. Adama Rosławskiego, uzyskując tym samym stopień doktora nauk o kulturze fizycznej. W 1999 r. na podstawie oceny dorobku oraz pracy pt. Sportowe gry zespołowe w usprawnianiu osób niewidzących i niedowidzących, uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk o kulturze fizycznej, w 2000 r. uzyskał stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w 2011 r. uzyskał tytuł profesora nauk o kulturze fizycznej.

Dodatkowo, w 1997 r. uzyskał uprawnienia trenera II klasy w trzech konkurencjach: w podnoszeniu ciężarów osób niepełnosprawnych, w zespołowych grach inwalidów narządu wzroku oraz w piłce koszykowej na wózkach. W 1985 r. uzyskał specjalizację II⁰ w zakresie rehabilitacji ruchowej (fizjoterapii). W ramach doskonalenia zawodowego ukończył też wiele kursów zawodowych.

Po ukończeniu studiów, w 1968 r. rozpoczął pracę w Ośrodku Usprawniania Leczniczego Przemysłowego ZOZ we Wrocławiu, jako magister usprawniania leczniczego. W latach 1969-1977 pełnił obowiązki zastępcy kierownika Ośrodka Rehabilitacji Leczniczej, mając również nadzór merytoryczny nad eksperymentalnym Oddziałem Terapii Pracą w Ośrodku Rehabilitacji Przemysłowej we Wrocławiu. W latach 1968-1976 pracował w Wojewódzkiej Przychodni Medycyny Szkolnej we Wrocławiu, Państwowym Domu Pomocy Społecznej dla dorosłych we Wrocławiu na stanowisku magistra rehabilitacji leczniczej, a także w Medycznym Studium Zawodowym na Wydziale Fizjoterapii we Wrocławiu jako nauczyciel. Następnie od 1977 do 1978 r. pracował w Międzyspółdzielczym Ognisku Sporu, Rehabilitacji, Turystyki i Wypoczynku ZSSP „Start” we Wrocławiu na stanowisku dyplomowanego instruktora rehabilitacji ruchowej, a w latach 1978-1988 w Ośrodku Rehabilitacji Leczniczej, Przychodni Rehabilitacji Inwalidów we Wrocławiu na stanowisku kierownika, a od 1988 do 2008 r. jako starszy asystent.

Równocześnie z pracą w placówkach służby zdrowia, od 1 października 1979 r. rozpoczął pracę naukowo-dydaktyczną w AWF we Wrocławiu. W latach 1996-1999 był kierownikiem Zakładu Wychowania Fizycznego i Sportu Niepełnosprawnych w Instytucie Rehabilitacji, od 2000 r. kierownik Zakładu Sporu Niepełnosprawnych w Katedrze Fizjoterapii, od 2003 r. kierownik Zakładu Sportu i Rekreacji Osób Niepełnosprawnych w Katedrze Fizjoterapii na Wydziale Fizjoterapii. W latach 2005-2012 kierownik Katedry Kultury Fizycznej Osób Niepełnosprawnych i Zakładu Sportu Osób Niepełnosprawnych, następnie kierownik Katedry Sportu Osób Niepełnosprawnych oraz Zakładu Treningu w Sportach Osób Niepełnosprawnych i Zespołu Odnowy Biologicznej na Wydziale Nauk o Sporcie. Do przejścia na emeryturę był profesorem Katedry Sportu Paraolimpijskiego Wydziału Nauk o Sporcie.

Zainteresowania naukowe ukierunkował na zagadnienia dotyczące różnych aspektów i uwarunkowań rehabilitacji leczniczej (fizjoterapii), zwiększania efektów rehabilitacji przez wprowadzenie wniosków racjonalizatorskich i terapii pracą, znaczenia ergoterapii w rehabilitacji leczniczej, zwłaszcza w zakresie urazów kończyn górnych i dolnych. Badał również znaczenie sportu osób niepełnosprawnych z dysfunkcjami narządu ruchu w rehabilitacji, zajmował się zagadnieniami kultury fizycznej osób niewidomych, rolą sportu w procesie rewalidacji osób niewidomych, ociemniałych i słabo widzących, aktywności ruchowej osób niepełnosprawnych oraz sportu kwalifikowanego (wyczynowego), zdrowotnymi aspektami wysiłku fizycznego i oddziaływania obciążeń treningowych na organizm niepełnosprawnych zawodników. Szczególnie wartościowe są opracowane przez Profesora próby konstruowania obiektywnych narzędzi badawczych oraz metody oceny motoryczności w zespołowych grach sportowych dla niewidomych i niedowidzących oraz dla inwalidów z dysfunkcjami narządu ruchu. Opracował i zweryfikował oryginalne testy pozwalające oszacować orientację przestrzenno-lokomocyjną, koordynację słuchowo-ruchową, lokalizację słuchem dynamicznego (poruszającego się) źródła dźwięku, które w przypadku osób niewidomych odgrywają istotną rolę diagnostyczną. Opracował autorskie narzędzia badawcze w trzech zespołowych grach sportowych dla inwalidów narządu ruchu: piłce koszykowej na wózkach oraz w piłce siatkowych rozgrywanej w pozycji siedzącej i stojącej. Jest autorem i współautorem wielu prac na powyższe zagadnienia.

Był promotorem kilku doktorów, recenzentem kilkunastu prac doktorskich, kilku prac habilitacyjnych oraz wielu książek. Współtwórcą X Kongresu Fizjoterapii (1991) oraz pomysłodawcą i przewodniczącym komitetu naukowego i organizacyjnego cyklicznej Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Aktywność Ruchowa Osób Niepełnosprawnych”, organizowanej przez AWF we Wrocławiu, początkowo we współpracy z Polskim Towarzystwem Walki z Kalectwem oraz klubem sportowym osób niepełnosprawnych „Start”, a w kolejnych w latach z Wyższą Szkołą Fizjoterapii i Państwowym Uniwersytetem Kultury Fizycznej we Lwowie.

Przez wiele lat był zaangażowany w działalność społeczną. Od 1986 r. był powoływany jako ekspert przez Polski Związek Niewidomych w Warszawie do Rady Sportu, Kultury Fizycznej i Turystyki. Na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego opracował program strategii sektorowej, dotyczący rozwoju sportu osób niepełnosprawnych województwa dolnośląskiego do roku 2020. Był członkiem wielu towarzystw naukowych, m.in. Międzynarodowego Towarzystwa Gry w Piłkę (przewodniczący kolegium sędziowskiego), Międzynarodowego Towarzystwa  Waleologicznego (przewodniczący kolegium sędziowskiego-honorowy członek), Polskiego Towarzystwa Naukowego Kultury Fizycznej, Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii, Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem, Polskiego Towarzystwa Naukowego Adaptowanej Aktywności Fizycznej (AAF). Członek komitetów naukowych, m.in. „Rozpraw Naukowych AWF we Wrocławiu”, kwartalników: „Fizjoterapia”, „Terapia Manualna”, „Fizjoterapia Polska”, kolegiów redakcyjnych czasopism uczelnianych „Realizacja zdorowo sposobu żitia-suczasni pidchodi” Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Iwana Franka w Drohobyczu oraz „Mołodej Sportiwnej Nauki Ukraini” Państwowego Komitetu Kultury Fizycznej we Lwowie, „Ozdorowczej i Sportiwnej Nauki Ukraini” Państwowego Uniwersytetu Kultury Fizycznej we Lwowie, rady programowej Biuletynu Osób Niepełnosprawnych – Dolny Śląsk, Wydawnictwa „POMOST” Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem, Oddział Wojewódzki we Wrocławiu, rady naukowo-programowej kwartalnika „Refleksoterapia”.

Za wieloletnią aktywną działalność na rzecz osób niepełnosprawnych, pomoc potrzebującym, krzewienie postępowych idei rehabilitacji, kształtowanie właściwych postaw społecznych, pomoc potrzebującym, krzewienie postępowych idei rehabilitacji, kształtowanie właściwych postaw społecznych, otrzymał liczne nagrody i odznaczenia państwowe: Złoty Krzyż Zasługi (2003), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2011), Medal Edukacji Narodowej (2007); resortowe, m.in. Nagrodę Ministra Kultury Fizycznej i Sportu (2000) za oryginalny wkład do nauk o kulturze fizycznej ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych, Złotą Odznakę Towarzystwa Walki z Kalectwem (1999), Srebrną Odznakę Polskiego Związku Niewidomych (1990), Srebrną i Złotą Odznakę Zasłużony dla Sportu (2004, 2006), Odznakę „Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego” (2005), Honorową Odznakę Za Zasługi dla Turystyki (2009), Złotą Odznakę Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii; uczelniane, m.in. nagrody Rektora AWF we Wrocławiu za działalność naukową, Medal 60-lecia AWF we Wrocławiu (2006), Medal „Zasłużony dla AWF we Wrocławiu” (2008). W 2019 r. decyzją kapituły otrzymał zaszczytny tytuł Gwiazdy Fizjoterapii, za zasługi dla rozwoju fizjoterapii i sportu osób z niepełnosprawnościami w Polsce.

Profesor Eugeniusz Bolach zmarł 6 marca 2025 r. Pochowany został na Cmentarzu Jerzmanowskim we Wrocławiu.

Mariusz Migała, Sławomir Jandziś, Beata Skolik

W dniu 27 marca 2025 r. minęła 10 rocznica śmierci Profesora Gerarda Straburzyńskiego (ur. 1930), lekarza internisty i balneologa, specjalisty w zakresie balneoklimatologii i medycyny fizykalnej oraz fizjologii klinicznej, krajowego specjalisty w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego i medycyny fizykalnej. Niekwestionowany autorytet naukowy z zakresu balneologii, lecznictwa uzdrowiskowego, fizjoterapii. Był absolwentem AM im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (1955), w latach 1975-1992 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Balneoklimatycznego w Poznaniu (od 1986 r. Instytut Medycyny Uzdrowiskowej). W tym okresie był także m.in. redaktorem „Balneologii Polskiej”, członkiem Komitetu Naukowego m.in. „Zeitschrift für Physiotherapie”, przewodniczącym Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Balneologii, Bioklimatologii i Medycyny Fizykalnej, wiceprezydentem Międzynarodowej Federacji Uzdrowisk i Miejscowości Klimatycznych (FITEC) z siedzibą w Paryżu, członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Medycyny Uzdrowiskowej (ISMH) z siedzibą w Monachium. W 1983 r. uzyskał tytuł profesora zwyczajnego nauk medycznych. Nauczyciel akademicki m.in. Uniwersytetu Medycznego i AWF w Poznaniu, Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu, Wyższej Szkoły Edukacji i Terapii w Poznaniu. Wychowawca kilku pokoleń balneologów i fizjoterapeutów. Autor i współautor wielu publikacji poświęconych tej tematyce, w tym podręczników Medycyna fizykalna (1997), Księga przyrodolecznictwa (1997), Fizjoterapia (1986, 2003), Fizjoterapia z elementami klinicznymi t.1-2 (2008). Laureat Złotego Hipolita (2009). Należy do grona zasłużonych twórców rehabilitacji, fizjoterapii i balneologii w kraju.

Ryc. Od lewej: dr hab. prof. Mariusz Migała, prof. dr hab. Gerard Straburzyński, dr hab. prof. Anna Straburzyńska-Lupa, dr Sławomir Jandziś, Poznań 2013.

XVII Letnie Igrzyska Paralimpijskie w Paryżu trwały od 28 sierpnia do 8 września 2024 r. W programie znalazły się 22 dyscypliny sportowe, w tym 235 konkurencji przeznaczone dla kobiet (dwukrotnie więcej niż w Sydney w 2000 r.) Hasło Igrzysk Olimpijskich i Paralimpijskich w Paryżu brzmiało: „Igrzyska szeroko otwarte”. Wystąpiło ponad 4 tysiące sportowców z całego świata. Wśród nich było 84 reprezentantek (41) i reprezentantów (43) Polski startujących w 15 dyscyplinach. Łącznie polscy paralimpijczycy zdobyli 23 medale. W ich dorobku było osiem złotych, sześć srebrnych i dziewięć brązowych, co dało nam 16 miejsce w klasyfikacji generalnej. Polską multimedalistką tegorocznych Igrzysk Paralimpijskich została paratenisistka stołowa Karolina Pęk, która zdobyła złoty medal w singlu (kat. WS9) i dwa brązowe: w mikście wraz z Piotrem Grudzień (kat. XD17) oraz w deblu wraz z Natalią Partyka (kat. WD20).