Artykuł SH (11/2025)

Rozwój zawodu fizjoterapeuty w Polsce – 10 lat samorządu zawodowego

(2015-2025) (cz. 4)

SH 11/2025

Przełom w pracach nad ustawą o zawodzie fizjoterapeuty nastąpił w 2011 r., gdy w opracowanie projektu ustawy zaangażowali się posłowie klubu Platformy Obywatelskiej (Rajmund Miller, Tomasz Szymański, PO) oraz poseł Polskiego Stronnictwa Ludowego (Dariusz Dziadzio, PSL). W dniu 27 kwietnia 2012 r. Zarządy Główne Stowarzyszenia Fizjoterapia Polska i Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii złożyły wspólnie środowiskowy projekt ustawy w Ministerstwie Zdrowia z protokołem rozbieżności w punkcie spornym dotyczącym samodzielności zawodowej. Miał on być konsultowany i procedowany drogą poselską. Następnie w lipcu 2014 r. poseł D. Dziadzio w imieniu klubu PSL złożył projekt ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, sygnowany przez PTF. W związku z rozbieżnościami w środowisku fizjoterapeutów, uzgodniono drugi wspólny projekt ustawy, który w październiku tego samego roku miał być złożony przez klub PO.

Wiosną 2015 r. powołano w Sejmie podkomisję, która rozpoczęła dalsze prace nad projektem ustawy. Od tego momentu sytuacja nabrała dynamiki. W dniu 30 czerwca 2015 r. zawiązany został Komitet Inicjatywy Ustawodawczej, który złożył w Sejmie Obywatelski Projekt Ustawy o zawodzie Fizjoterapeuty. Zebrano 131 tys. podpisów poparcia. Niezwykle ważny był fakt, że poparcia udzielili zarówno obywatele, jak też organizacje zrzeszające pacjentów, sportowcy, środowiska artystyczne i dziennikarze.

Podkomisja nadzwyczajna do rozpatrzenia poselskiego projektu ustawy o zawodzie fizjoterapeuty oraz o zmianie innych ustaw zakończyła prace w dniu 15 lipca 2015 r. W dniu 10 września 2015 r. odbyło się w Sejmie pierwsze czytanie projektu ustawy. Podczas ostatniego posiedzenia Sejmowej Komisji Zdrowia VII kadencji, po interwencji Marszałek Sejmu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej, przyjęto wszystkie kilkadziesiąt zgłoszonych poprawek do projektu poselskiego (PO-PSL), co w praktyce oznaczało w dużej mierze ujednolicenie z intencją zapisów projektu obywatelskiego. Komisja Zdrowia zakończyła prace nad projektem ustawy o zawodzie fizjoterapeuty oraz o zmianie innych ustaw w dniu 24 września 2015 r. Dzień później (25 września) Sejm RP przyjął ustawę o zawodzie fizjoterapeuty, a w dniu 2 października Senat RP przyjął ustawę o zawodzie fizjoterapeuty bez poprawek. Ostatnim krokiem było podpisanie ustawy o zawodzie fizjoterapeuty przez Prezydenta RP w dniu 27 października 2015 r.

Nie był to koniec batalii o status prawny. Zapisy ustawy mówiące o diagnostyce funkcjonalnej wykonywanej przez fizjoterapeutę, samodzielności  i niezależność oraz fakt powołania samorządu zawodowego stał się powodem dwukrotnej próby nowelizacji ustawy, jeszcze w okresie przed jej wejściem w życie tj. w trakcie vactio legis (30 listopada 2015 – 30 maja 2016 r.). Jednak determinacja środowiska doprowadziła do dwóch demonstracji fizjoterapeutów pod Sejmem (pierwszych w historii) i przemarszu ulicami Warszawy, jako forma protestu przeciw próbie nowelizacji ustawy, wykreślającej samorząd z zapisów ustawy. Pod wpływem nacisków środowiska i szerokiej kampanii w mediach, 30 maja 2016 r. Ustawa weszła w życie.

Niemożliwe stało się jednak faktem. Po kilkudziesięciu latach starań, fizjoterapeuci otrzymali ustawę o zawodzie, która weszła w życie pod koniec maja 2016 r. Uregulowała zasady wykonywania zawodu w tym: uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, kształcenia zawodowego i podyplomowego oraz odpowiedzialności zawodowej fizjoterapeutów. Określiła szczegółowo wymagania, jakie musi spełniać osoba, która ma prawo wykonywać ten zawód oraz wprowadziła Krajowy Rejestr Fizjoterapeutów. Zmieniła także zasady kształcenia, zgodnie z którymi osoby które po dniu 1 października 2017 r. rozpoczęły studia w zakresie fizjoterapii, są obowiązane do odbycia 6-miesięcznej praktyki po ukończeniu studiów oraz do złożenia Państwowego Egzaminu Fizjoterapeutycznego, by zostać wpisane do Rejestru Fizjoterapeutów (praktyka zawodowa oraz PEF został zniesiony w sierpniu 2022 r.). Ustawa wprowadziła również prawo a nawet obowiązek dla fizjoterapeutów w sprawie podnoszenia swoich kwalifikacji poprzez kształcenie podyplomowe. Po ukończeniu specjalizacji oraz zdaniu Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego Fizjoterapeutów mogą uzyskać tytuł Specjalisty potwierdzający posiadanie określonych kwalifikacji zawodowych. Wprowadziła także, niezależny w wykonywaniu swoich zadań, samorząd zawodowy fizjoterapeutów, do którego przynależność stała się obowiązkowa. Określiła jednostkę organizacyjną samorządu posiadającą osobowość prawną, którą stała się Krajowa Izba Fizjoterapeutów (KIF) z siedzibą w Warszawie. Ustaliła również organy KIF: Krajowy Zjazd Fizjoterapeutów, Krajową Radę Fizjoterapeutów, Komisję Rewizyjną, Wyższy Sąd Dyscyplinarny, Sąd Dyscyplinarny, Rzecznika.

Przede wszystkim jednak ustawa o zawodzie ustanowiła, iż zawód fizjoterapeuty jest samodzielnym zawodem medycznym. Od tej pory nikt już nie może kwestionować tego faktu i twierdzić, że fizjoterapeuta wykonuje zawód paramedyczny. Nie można używać tytułu fizjoterapeuty bez posiadania dyplomu potwierdzającego ukończenie kierunku fizjoterapia. Nikt nie może bez uzasadnienia podważać kompetencji fizjoterapeuty, wykluczać go z systemu ochrony zdrowia, przekonywać o swojej wyższości w hierarchii zawodowej. Oczywiście to tylko założenia, bo jak było w praktyce, sami wiemy w środowisku najlepiej.

Kolejnym krokiem legislacyjnym było utworzenie Komitetu Organizacyjnego Samorządu Fizjoterapeutów (KOSF). W dniu 28 czerwca 2016 r. Minister Zdrowia Konstanty Radziwiłł, z miesięcznym opóźnieniem, pod presją zorganizowania trzeciej demonstracji, zrealizował postanowienia art. 153 ust.1 Ustawy i powołał Komitet Organizacyjny Samorządu Fizjoterapeutów (KOSF) z przedstawicieli zgłoszonych przez SFP i PTF. Podczas obrad pierwszego posiedzenia zostało wybrane prezydium Komitetu w składzie: Przewodniczący Dariusz Dziadzio, Wiceprzewodniczący: Maciej Krawczyk, Ernest Wiśniewski, Marek Kiljański i Sebastian Zduński. Na wniosek SFP w dniu 22 sierpnia 2016 r. Minister Zdrowia powołał do KOSF dodatkowe osiem osób. KOSF zorganizował i przeprowadził w dniu 5 listopada 2016 r. wybory delegatów na I Krajowy Zjazd Fizjoterapeutów (I KZF) w 44 rejonowych zgromadzeniach wojewódzkich. Opracował regulaminy tych wyborów, jak również regulamin i projekty 21 uchwał I KZF. W dniach 28-29 grudnia 2016 r. 320 wybranych delegatów podczas I KZF wybrało władze samorządu oraz przyjęło wytyczne działania samorządu i jego organów w pierwszej kadencji (2017-2022).

Patrząc na sprawę z perspektywy kilku lat wydaje się, że protest i determinacja  środowiska lekarskiego, próbującego zablokować wejście w życie ustawy o zawodzie fizjoterapeuty wynikał w dużej mierze z obaw i  braku zrozumienia na czym polega diagnostyka funkcjonalna. Zostało to odebrane jako dążenie fizjoterapeutów do stawiania diagnozy medycznej, w rozumieniu rozpoznania choroby, a także jako próba „wtargnięcia” w obszar kompetencji lekarza. Tymczasem intencje zapisu ustawy (art.4. ust.2 lit. 1 u.z.f.) były zgoła inne.

Już na wczesnych etapach projektowania zapisów projektu ustawy w 2011 r. należało wskazać obszar kompetencyjny fizjoterapeutów, nad którym w przyszłości obejmą pieczę jako samodzielny zawód medyczny. Obszar, który spełnia jedocześnie kilka kryteriów: wykonalności, ważności i unikatowości. To znaczy jest możliwy do wykonania i mieści się w zakresie wiedzy i umiejętności nabytych podczas edukacji akademickiej i podyplomowej. Jest ważny lub stanie się ważny dla sytemu ochrony zdrowia, tym samym będzie pożądanym i niezbędnym. Jak również jest na tyle nowy i unikatowy, że nie wchodzi w obecne zakresy kompetencyjne innych zawodów medycznych a co więcej uzupełni je. Diagnostyka funkcjonalna oraz dokumentacja medyczna, która miała się stać narzędziem do opisywania i sprawozdawania stanów funkcjonowania polskiego społeczeństwa, spełniała wszystkie te kryteria. Natomiast oparcie się w tym obszarze na standardzie Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), miało być ułatwieniem i osią planowanych zmian w późniejszej koncepcji reformy Rehabilitacji.

Inaczej mówiąc ustawa o zawodzie fizjoterapeuty dała nam przywileje, ale też obowiązki. Dlatego na tle przedstawionego kalendarium wydarzeń i drogi do samodzielności zawodowej, postanowiono również określić stan prawny obecnie i sytuację w jakiej aktualnie znajduje się polski fizjoterapeuta i cała fizjoterapia.

Mariusz Migała, Beata Skolik, Sławomir Jandziś